Zoeken
  • suzannezandstra

Ze zei: "Ik ben niet... muzikaal."

Henk Jan Honing, hoogleraar in muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, begint in zijn boek 'Iedereen is muzikaal'(2012) met de volgende quote:


'It doesn't devalue great poets, writers, and orators to say that every human is a user of language, nor does it devalue great musicians to acknowledge that all humans are inherently musical.'

- Erin E. Hannon


En hiermee vat hij het boek, nog voordat je een bladzijde hebt gelezen, samen. In de rest van het boek schetst hij de onderzoeken die hij heeft gedaan of geanalyseerd, met zelfs nog ongeboren baby's, op een zeer toegankelijke manier. Al zijn onderzoeken wijzen in eenzelfde richting: de mens is een muzikaal wezen, nog voordat we een hap adem hebben gehaald.


Toch verbaast Honing zich in zijn voorwoord over een fenomeen dat ook ik wekelijks tegenkom in de praktijk op de basisschool en pabo waar ik werk. Het ongelofelijk grote aantal mensen dat een zeer lage eigendunk heeft wat betreft hun muzikaliteit. Uitspraken als: 'Ik ben niet muzikaal, hoor.' Of 'Ik kan absoluut geen toon houden', zijn voor mij bijna niet te tellen.


Eenmaal in gesprek over wat muzikaliteit allemaal omvat, vertellen ze al snel over hun favoriete muziekstijl, het bezoek aan muziekfestivals, het zingen in de auto of het emotionele nummer dat ze door een moeilijke tijd heeft heen geloodst. Een enkeling blijft er dan nog over, die aangeeft geen plezier te beleven aan muziek in het leven en muziek zelfs als stoorzender te ervaren. Los van die enkeling mag het duidelijk zijn, dat het overgrote deel van de mensheid muziek als plezierig, opzwepend, rustgevend en als een toevoeging aan het leven ervaart.


Muzikaliteit

Maar wat omvat muzikaliteit dan allemaal? In de Van Dale staat de omschrijving: 'gevoel of aanleg hebbend voor muziek' (z.d.). En daar kan ik mij helemaal in vinden. Zeker 'het gevoel hebbend voor muziek', is wat mij aanspreekt. Of je nu een geoefend musicus bent of een muzikale leek, muziek maakt gevoel bij ons los. Muziek kan je raken. Het beïnvloed, versterkt of manipuleert je stemming.


Deze gevoeligheid is alleen mogelijk als je hersenen de klanken en ritmes kunnen verwerken. In het boek van Honing (2012) zijn verschillende onderzoeken die aantonen dat onze hersenen al voordat we geboren zijn ritmes kunnen onderscheiden. Ook ik ben dagelijks live getuigen van de muzikaliteit van baby's! In de eerste weken van Noortje's leventje had ze veel last van krampjes, hetgeen haar kon troosten: muziek. Alleen al door te neuriën en de puls zachtjes te tikken op haar billetjes, kon ze de krampjes vergeten en viel ze rustig in slaap. Nu ze 8 maanden is experimenteert ze de hele dag met klank, ritme en betekenis (de 3 grote peilers van muziek). Het gebrabbel zijn nog geen woorden, maar al wel muziek! Ze maakt ritmische patronen, zoekt de uiterste op wat toon en timbre betreft en laat duidelijk horen wat ze bedoelt zonder daar een woord aan vuil te maken. Ook weet ze al erg goed wat muziek doet met haar lijf, zeker ritmes spreken haar aan en laten haar billetjes wiebelen (zo schattig! haha).

Bij muzikaliteit denken veel mensen aan hoe goed zij de vaardigheid van het zingen onder de knie hebben of de hoeveelheid talent die ze hebben voor het spelen van een instrument. Dat is een denkfout, en zegt eigenlijk alleen maar iets over het gebrek aan kennis of inzicht in het woord: muzikaliteit.


Je kunt een vergelijking maken de grove motorische ontwikkeling om de term 'muzikaliteit' inzichtelijker te maken. Dat een mens geboren wordt met de mogelijkheid om te leren lopen, is voor iedereen vanzelfsprekend. In het eerste levensjaar wordt al snel duidelijk dat het kind niet de rest van zijn leven wil blijven liggen, het streeft ernaar te gaan lopen, met de daarbij behorende ontwikkeling: rollen, zitten, kruipen, staan om uiteindelijk te gaan lopen, met de mogelijkheid tot rennen, springen, huppelen, etc.. dit werkt bij muzikaliteit hetzelfde. Een kind experimenteert met klank, vorm en betekenis, en door middel van oefening komt daar taal en muziek uit voort met de mogelijkheid tot schreeuwen, zingen, dichten, rappen, voelen van de puls, klappen op de maat, etc.


Als je muzikaliteit op deze manier bekijkt, is iedereen dus in de basis muzikaal. Wat de een van de ander op lange termijn kan onderscheiden in het musiceren is de mate van training, de eventuele fysieke voordelen en aanleg. De grote muzikanten en zangsterren der aarde hebben allemaal een oneindig aantal uren training achter de rug, net als de marathon hardlopers, vaak in combinatie met aanleg (door sommige ook wel talent genoemd), maar zeker ook met ontzettend veel doorzettingsvermogen.


Gêne, schaamte, cultuur... kwetsbaarheid?

Op de basisschool waar ik werk geef ik muziekles aan de groepen 5 tot en met 8. Deze doelgroep spreekt mij het meeste aan, omdat er in de leeftijd van 8 tot 12 jaar een omslag plaatsvindt in de sociaal emotionele ontwikkeling. Kinderen van deze leeftijd worden zich namelijk steeds meer bewust van wat anderen van hun vinden.


En dat is precies het moment waarop kinderen voor het eerst de uitspraak gaan doen: "ik kan niet zingen..", of: "ik ben niet goed in muziek". Voorheen was het kind vrij en daarmee was zijn/haar muzikale ontwikkeling ook vrij. Vanaf dit moment voel ik het als mijn taak om aandacht te besteden aan de gedachtes die samengaan met deze uitspraken. Wat betekent het als iemand zegt dat hij/zij niet kan zingen of niet goed is in muziek? Afhankelijk van het individu komt het ongeveer op hetzelfde neer:

- Ik durf niet te zingen of muziek te maken (waar andere bij zijn).

- Ik weet niet of het mooi klinkt wat ik doe (of ik het goed doe).

- Mijn stem is van mij en ermee zingen voelt kwetsbaar, als het 'fout' gaat wordt ik persoonlijk geraakt.


Emotionele veiligheid

Blijkbaar is zingen en musiceren, vanaf het moment dat we ons bewust zijn van een oordeel van de ander, iets spannends. En dan is de makkelijkste uitweg: "ik kan het niet", of zelfs: "ik ben het niet". Door jezelf muzikaal af te schrijven kan je ook niet afgaan, want fouten maken is onmogelijk als je er niet aan begint.


Wanneer voel jij je vrij om je muzikaliteit te uiten? Ik denk aan momenten als: In de kroeg met een borrel op, in het stadion met duizenden andere tegelijkertijd, op een festival, op een verjaardag, met een goede vriend of vriendin in de auto met jullie favoriete nummer. Op die momenten komt maar al te goed naar voren dat wij muzikale wezens zijn. Muziek zit in ons, we willen het delen, het verbindt ons! Dus laten we eens stoppen met het ik-ben-niet-muzikaal-gedoe, want het enige wat dat ons brengt is een te hoge verwachting of de angst voor een oordelende luisteraar. Laat muziek en muzikaliteit zijn waarvoor het bedoelt is!


Kennis maakt het verschil!

Wat neem jij mee uit deze blog? Hoe kijk jij aan tegen muzikaliteit? Geniet je van muziek, dans je op een festival, tik je mee op de tafel, wordt je geraakt door een stuk, zing je in de douche, zet je muziek aan om een sfeer te maken, laat jouw muzikaliteit de vrije loop. En wat anderen dan vinden van de kwaliteit, zou je geen ene bal uit moeten maken.


Muzikaliteit heeft niet als functie de ander tevreden te stellen, muzikaliteit is er om klank, vorm en betekenis te geven aan de wereld. Het is een manier om in dialoog te zijn met die wereld en ons daartoe leren te verhouden. Het geeft uiting aan onze innerlijke (gevoels)wereld, verbindt, licht ten grondslag aan taal en vervuld daar waar de woorden tekort schieten.


En wil je graag meer uit je muzikaliteit halen, of de muzikaliteit van je kindje graag stimuleren? Experimenteer, oefen en daag jezelf en je kindje muzikaal uit vanuit plezier, ontspanning en herhaling. Hoe vaker je een liedje hoort, hoe meer je het eigen kan maken en ermee kan 'spelen'. Juist de liedjes die helemaal in je lijf zitten, lenen zich goed voor experiment. Zing eens het achtergrondkoor of de gitaarsolo mee of improviseer je eigen ritme bij het bestaande lied.


In een volgende blog zal ik wat concrete tips met jullie delen, voor nu bak ik een einde aan dit muzikale verhaal. Laten we verder kletsen over muzikaliteit in de reacties of op instagram!


Liefs,

Suus


Bronnen:

Honing, H. J. (2012). Iedereen is muzikaal. Nieuw Amsterdam.


Van Dale. (z.d.) muzikaal. VanDale.nl. https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/muzikaal#.YLE5cygvO3A


Wie is Erin E. Hannon:

https://www.unlv.edu/people/erin-hannon





Recente blogposts

Alles weergeven